---
title: "Rijbaan, trottoir en berm: wat hoort bij de openbare weg?"
url: https://rijbewijs-b-theorie.be/theorie/rijbaan-trottoir-en-berm/
description: "Rijbaan, trottoir en berm: wat hoort bij de openbare weg, en waar rijd je? Uitgelegd voor het theorie-examen in Vlaanderen."
type: "Les"
chapter: "Hoofdstuk 8: De openbare weg"
language: nl-BE
site: "Rijbewijs B Theorie"
publisher: "Permis Online SRL"
author: "Wenceslas Dasnois, oprichter van Rijbewijs B Theorie"
modified: 2026-10-23T02:37:35Z
---

# Rijbaan, trottoir en berm: wat hoort bij de openbare weg?

> Rijbaan, trottoir en berm: wat hoort bij de openbare weg, en waar rijd je? Uitgelegd voor het theorie-examen in Vlaanderen.

Het belangrijkste in 30 seconden

- De **openbare weg** stopt niet aan de rand van het asfalt. Ze loopt tot aan de sloot, het talud of de grens van een eigendom.
- De **rijbaan** is alleen het deel dat voor het verkeer van voertuigen in het algemeen is ingericht.
- Een **vierkant** blauw bord met witte pijl wijst eenrichtingsverkeer aan. Dezelfde pijl in een **rond** bord is een gebod.
- Hangt er onder het vierkante bord een **onderbord met een fiets**, dan mogen fietsers tegen de richting in (**beperkt eenrichtingsverkeer**). Soms ook bromfietsen klasse A, als het onderbord dat zegt.
- Buiten de bebouwde kom, bij rustig verkeer in twee richtingen, rijd je op de **rechterrijstrook**.

Elk stuk van de weg, de borden in beeld en de valkuilen: alles staat hieronder.

**De weg die je ziet, is maar een stuk van de openbare weg.** De rijbaan, het fietspad, de berm en het trottoir horen erbij, tot aan de sloot, het talud of de grens van een eigendom. Haal je **rijbaan** en **openbare weg** door elkaar, en je mist punten op vragen die je eigenlijk kent.

In Gent zie je het meteen. Links een trottoir, rechts een strook gras op dezelfde hoogte als het asfalt, verderop een fietspad. Drie stukken van de openbare weg, en geen ervan hoort bij de rijbaan.

## Wat hoort er bij de openbare weg?

**Definitie.** De **openbare weg** is breder dan de rijbaan. De rijbaan is het deel voor het verkeer van voertuigen in het algemeen. Het **fietspad**, het **trottoir** en de **berm** horen ook bij de openbare weg. De berm ligt tussen de rijbaan en een sloot, een talud of de grens van een eigendom.

Van grens tot grens dus. Het trottoir onder je voeten, het fietspad, de berm langs een landweg bij Brugge: het hoort erbij. Een **kruispunt** is de plaats waar twee of meer openbare wegen samenkomen. Ook dat blijft openbare weg.

Een fietspad hoort bij de openbare weg, maar het maakt **geen deel uit van de rijbaan**.

![Openbare weg met rijbaan, trottoirs, fietspad en een rotonde](https://rijbewijs-b-theorie.be/wp-content/cel-contenu/medias/lecons/rijbaan-trottoir-en-berm/vue-d-ensemble-voie-publique-chaussee-trottoirs-piste.webp)

*De openbare weg is meer dan de rijbaan: trottoirs, fietspad en kruispunt horen erbij.*

**Op het examen.** Hoort dit stuk bij de rijbaan? **Trottoir**, **berm** en **fietspad** horen bij de openbare weg, niet bij de rijbaan. Lees rijbaan als: het deel waar voertuigen in het algemeen rijden.

## Wat is een rijbaan, en wat is een rijstrook?

**Definitie.** De **rijbaan** is het deel van de openbare weg dat voor het verkeer van voertuigen in het algemeen is ingericht. Een **rijstrook** is een stuk daarvan, in de lengte afgebakend door witte doorlopende of onderbroken strepen. Voorlopige markering is oranje: oranje strepen of oranje spijkers.

**Witte strepen** verdelen de rijbaan in rijstroken. Gele strepen bakenen geen rijstrook af. Zonder witte of oranje markering is er geen rijstrook, alleen een rijbaan, zoals een smalle straat in Mechelen zonder witte lijn.

Daarna kijk je naar de richting. Een rijbaan is in **één richting** open, of in **twee richtingen**.

![Rijbanen verdeeld in rijstroken door onderbroken witte strepen](https://rijbewijs-b-theorie.be/wp-content/cel-contenu/medias/lecons/rijbaan-trottoir-en-berm/chaussee-deux-sens-circulation-plusieurs-bandes-delimitees.webp)

*Witte strepen verdelen de rijbaan in rijstroken. Zonder die strepen is er geen rijstrook.*

Welke kleur hebben de strepen die een rijstrook afbakenen?

## Vierkant of rond: wat betekent die blauwe pijl?

Een rijbaan met **eenrichtingsverkeer** laat het verkeer normaal in één richting toe. Je herkent ze aan een **vierkant blauw bord** met een witte pijl. Dat is een aanwijzing: het bord informeert je.

![Vierkant blauw bord met een witte pijl: openbare weg met eenrichtingsverkeer](https://rijbewijs-b-theorie.be/wp-content/cel-contenu/medias/lecons/rijbaan-trottoir-en-berm/signal-f19-officiel.png)

*Vierkant en blauw, met een witte pijl: deze openbare weg heeft eenrichtingsverkeer.*

Het bord staat **rechts**. Is de rijbaan breed genoeg om naast elkaar te rijden, dan staat het ook links.

Let op de dubbelganger. Een **rond blauw bord** met dezelfde witte pijl is een gebod. Je moet de richting van de pijl volgen.

![Rond blauw bord met een witte pijl: je moet de richting van de pijl volgen](https://rijbewijs-b-theorie.be/wp-content/cel-contenu/medias/lecons/rijbaan-trottoir-en-berm/signal-d1-officiel.png)

*Rond en blauw, met een witte pijl: je volgt de richting die de pijl aanduidt.*

De plaats bepaalt hoe de pijl staat. Wijst hij rechtdoor, dan rijd je rechtdoor. Staat het ronde bord op een hindernis en is de pijl niet gebogen, dan rijd je die hindernis voorbij aan de kant die de pijl aanduidt.

**Valkuil.** **Vierkant** blauw bord met witte pijl: aanwijzing van eenrichtingsverkeer. **Rond** blauw bord met dezelfde pijl: gebod, je volgt de pijl. Kijk eerst naar de vorm, daarna naar de tekening.

Welke vorm heeft het bord dat eenrichtingsverkeer aankondigt?

Aan het andere uiteinde staat een **rond bord** met een rode schijf en een witte horizontale balk: verboden richting voor iedere bestuurder. Daar rijd jij niet in. In een gewone straat zie je eenrichtingsverkeer **aan de borden**. Zie je geen vierkant bord en geen bord verboden richting, dan is de rijbaan in twee richtingen open, ook als twee auto's elkaar niet kunnen kruisen.

Soms mogen fietsers die straat toch in beide richtingen gebruiken. Onder het vierkante bord hangt dan een wit onderbord met een fiets. In de praktijk heet dat **beperkt eenrichtingsverkeer**. In een smalle straat in Leuven kan een fietser je dus wettelijk tegemoetkomen. Een auto blijft in één richting rijden.

Staat er ook een **bromfiets klasse A** op dat onderbord, dan mag die bestuurder eveneens in beide richtingen rijden. Een **speed pedelec** mag dat alleen als het onderbord hem toelaat. Een bromfiets klasse B niet.

Aan het andere uiteinde hangt dan een onderbord onder het bord verboden richting. Staat er een fiets op, dan geldt het verbod niet voor fietsers. Staat er ook een bromfiets klasse A op, dan ook niet voor die bestuurders. Voor jou in de auto verandert er niets. Het wordt geen rijbaan met twee richtingen voor iedereen.

**Onthoud.** Beperkt eenrichtingsverkeer: het vierkante bord, plus een onderbord. Alleen een fiets: **fietsers** mogen tegen de richting in. Fiets en bromfiets klasse A: die ook. Een speed pedelec alleen als het onderbord hem toelaat. Zonder onderbord mag niemand tegen de pijl in.

Onder het vierkante bord hangt een onderbord met alleen een fiets. Wie mag dan tegen de richting in?

## Waar rijd je als de rijbaan in twee richtingen open is?

Een rijbaan met verkeer in **twee richtingen** laat beide richtingen toe. Ze kan één rijstrook per richting hebben, of meerdere. Ze kan ook helemaal niet in rijstroken verdeeld zijn.

De basisregel is eenvoudig. Elke bestuurder blijft **zo dicht mogelijk bij de rechterrand** van de rijbaan. Zijn er rijstroken, dan is dat de **rechterrijstrook**. Niet de vrijste. Niet de rijstrook die sneller lijkt.

Uitzonderingen: op een **plein** geldt die regel niet. Op een **rotonde** hoef je ook niet zo dicht mogelijk rechts te rijden, behalve als een deel van de weg voor jou is voorbehouden. Je houdt je wel aan de strepen, en je mag de rijstrook volgen die het best bij je bestemming past.

Schrijft een bord je de keuze van een rijstrook of van een richting voor, dan volg je dat bord. Daarna ga je weer naar rechts zodra het kan.

In de **bebouwde kom** mag je de rijstrook van je bestemming kiezen, in twee gevallen. Bij eenrichtingsverkeer dat in rijstroken verdeeld is. En bij twee richtingen op een rijbaan met vier of meer rijstroken, waarvan minstens twee voor **elke richting**. Ga je in Antwerpen linksaf en heb je die keuze, dan mag je de linkse rijstrook nemen. De vrijste rijstrook is op zich geen reden.

Buiten de bebouwde kom blijf je rechts, ook met twee rijstroken in jouw richting. Op een rustige weg tussen Hasselt en Genk is dat de rechterrijstrook.

Wordt het zo druk dat één rij niet meer vlot door kan, dan mag je op een rijbaan met vier of meer rijstroken **naast elkaar** rijden, alleen op de rijstroken van jouw richting. Bij eenrichtingsverkeer mag dat ook.

**Op het examen.** Buiten de bebouwde kom, bij rustig verkeer en twee richtingen, rijd je op de **rechterrijstrook**. In de bebouwde kom mag je de rijstrook van je bestemming kiezen bij eenrichtingsverkeer met rijstroken, of op een rijbaan met vier of meer rijstroken en minstens twee voor **elke richting**.

Je rijdt buiten de bebouwde kom, het is rustig, en jouw richting heeft twee rijstroken. Waar rijd je?

## Hoe lees je het nummer van een weg?

Wegen hebben een nummer. Je ziet het op de wegwijzers, vaak zonder erbij stil te staan. Vier borden moet je uit elkaar houden. Ze zeggen **welk soort weg** het is, niet hoe snel je mag rijden.

![Nummer van een gewone weg: witte tekens op een blauwe achtergrond](https://rijbewijs-b-theorie.be/wp-content/cel-contenu/medias/lecons/rijbaan-trottoir-en-berm/cartouche-f23a-officiel.png)

*Nummer van een gewone weg: wit op blauw.*

Een **gewone weg** draagt een nummer dat met de letter N begint, in het wit op een blauwe achtergrond.

![Nummer van een autosnelweg: zwarte tekens op een witte achtergrond](https://rijbewijs-b-theorie.be/wp-content/cel-contenu/medias/lecons/rijbaan-trottoir-en-berm/cartouche-f23b-officiel.png)

*Nummer van een autosnelweg: zwart op wit.*

Een **autosnelweg** draagt een nummer dat met de letter A begint, in het zwart op een witte achtergrond.

![Nummer van een internationale weg: witte tekens op een groene achtergrond](https://rijbewijs-b-theorie.be/wp-content/cel-contenu/medias/lecons/rijbaan-trottoir-en-berm/cartouche-f23c-officiel.png)

*Nummer van een internationale weg: wit op groen.*

Een **internationale weg** draagt een nummer dat met de letter E begint, in het wit op een groene achtergrond.

![Nummer van een ring](https://rijbewijs-b-theorie.be/wp-content/cel-contenu/medias/lecons/rijbaan-trottoir-en-berm/cartouche-f23d-officiel.png)

*Nummer van een ring.*

Een **ring** heeft een eigen nummerbord, met een nummer dat met de letter R begint. Op de voorwegwijzer staat dat R-nummer niet. De andere wegnummers staan daar naast de bestemmingen. Heeft de weg één nummer of meerdere, dan **mogen** de nummerborden boven het midden van de groep wegwijzers staan. Het mag, het moet niet.

## Wat is een trottoir, en wat is een berm?

Het **trottoir** is het deel dat speciaal voor **voetgangers** is ingericht. Het is **verhard**, en de scheiding met de rest van de openbare weg is voor iedereen duidelijk. Het mag verhoogd liggen tegenover de rijbaan, maar dat hoeft niet.

![Voetgangers op de trottoirs aan weerszijden van de rijbaan](https://rijbewijs-b-theorie.be/wp-content/cel-contenu/medias/lecons/rijbaan-trottoir-en-berm/pietons-circulant-trottoirs-part-d-autre-chaussee-photo.jpg)

*Het trottoir is verhard, voor voetgangers ingericht, en duidelijk gescheiden van de rijbaan.*

Loopt een verhoogd trottoir over de rijbaan door, bijvoorbeeld aan de ingang van een zijstraat in Hasselt, dan blijft het een trottoir. Het blijft bestemd voor voetgangers.

De **berm** bestaat in twee vormen. De naam zegt al hoe ze ligt:

- de **gelijkgrondse berm**: een ruimte die geen trottoir en geen fietspad is, tussen de rijbaan en een sloot, een talud of de grens van een eigendom, op **dezelfde hoogte** als de rijbaan;
- de **verhoogde berm**: dezelfde soort ruimte, maar **hoger** dan de rijbaan.

Beide zijn meestal niet verhard en voor voetgangers moeilijk begaanbaar. Een trottoir is wél verhard en duidelijk afgescheiden.

**Onthoud.** **Gelijkgrondse berm**: op dezelfde hoogte als de rijbaan. **Verhoogde berm**: hoger dan de rijbaan. Beide liggen tussen de rijbaan en een sloot, een talud of een eigendomsgrens, en zijn meestal niet verhard. Het trottoir is wél verhard en duidelijk afgescheiden.

Gaat een vraag over wat bij de rijbaan hoort, denk dan: rijden voertuigen hier in het algemeen? Is het een trottoir, een berm of een fietspad, dan ligt het **buiten de rijbaan**, maar wel op de openbare weg.

Je kunt nu elk stuk benoemen, van het midden van de rijbaan tot aan de sloot. De herhaling hieronder zet de definities op kaartjes. Daarna testen de oefenvragen of je ze uit elkaar houdt.

## Bronnen van de cursus

- Koninklijk besluit van 1 december 1975 houdende algemeen reglement op de politie van het wegverkeer en van het gebruik van de openbare weg (Wegcode), Vlaamse versie: artikelen 2.1, 2.2, 2.7, 2.9, 2.10, 2.12, 2.40, 2.41, 2.42, 9.1.2, 9.3.1, 9.4, 9.5, 65.2, 68.4 en 71.3, en de borden C1, D1, F1a, F3a, F13, F15, F19, F23a, F23b, F23c en F23d
- Ministerieel besluit van 11 oktober 1976 waarbij de minimumafmetingen en de bijzondere plaatsingsvoorwaarden van de verkeerstekens worden bepaald: artikelen 12.6, 12.8 en 12.9.1
- Koninklijk besluit van 1 december 1975 (Wegcode, Vlaamse versie), verkeersborden: bord F19, bord D1, bord F13, bord F15, bord F23a, bord F23b, bord F23c en bord F23d

---

Bron: [Rijbaan, trottoir en berm: wat hoort bij de openbare weg? · Rijbewijs B Theorie](https://rijbewijs-b-theorie.be/theorie/rijbaan-trottoir-en-berm/). Uitgegeven door Permis Online SRL. De officiële regels staan in de geciteerde teksten; de uitleg is die van Rijbewijs B Theorie.